Yoklama Kaçağına Düşen Bedelli Yapabilir Mi? Gerçekten Ne Oluyor?
İçinde yaşadığımız sistem, devletin her vatandaştan beklentileriyle şekilleniyor. Birinin bedelli askerlik yapıp yapamayacağını sorgulamak, aslında yalnızca askeri yükümlülükle ilgili değil, aynı zamanda Türkiye’nin askerlik sistemi ve gençlerin bu sisteme nasıl yaklaştıklarıyla da ilgili. Bir gün, sosyal medya üzerinden şöyle bir paylaşıma rastladım: “Yoklama kaçağına düşen bedelli askerlik yapabilir mi?” Hemen aklıma birkaç arkadaşımın, hatta birkaç kuzenimin bu konuyla ilgili serzenişleri geldi. Hani bizim gibi gençler için, askere gitmek ya da gitmemek, her zaman bir dönüm noktası olmuştur. Ama peki ya yoklama kaçağına düşenler? Bedelli askerlik onların da hakkı mı?
Yoklama Kaçağı Ne Demek, Tam Olarak?
Öncelikle, “yoklama kaçağı” terimini tam olarak anlamak önemli. Eğer askerlik çağına gelmiş biri, askerlik şubesine gidip kaydını yaptırmazsa, ya da çeşitli mazeretlerle yoklama işlemini tamamlamazsa, işte buna “yoklama kaçağı” denir. Yani, askere gitmekle yükümlü olan kişi, askerliğini yapma yükümlülüğünü ertelemiş ya da tamamen görmezden gelmiş demektir.
Geçen yaz bir arkadaşım, askerlik çağına gelmiş ama uzun süre gitmekten kaçınmıştı. “Bir hafta, iki hafta” diyerek erteleyerek bir yere kadar geldi ama sonunda yoklama kaçağına düştü. O dönemlerde hep düşünüyordum; “Bu adam bedelli yapabilir mi?” Çünkü çok merak ediyordum, yoklama kaçağına düşenlerin hakkı var mıydı? Sonunda resmi süreçlere göz atma fırsatım oldu ve öğrendim ki, bu konuda net bir düzenleme var.
Yoklama Kaçağı Bedelli Yapabilir Mi? Cevap Burada!
Peki, sorumuza gelelim: Yoklama kaçağına düşen biri bedelli askerlik yapabilir mi? Aslında bu, çok da karmaşık olmayan bir konu. 2021’de yayımlanan düzenlemelere göre, yoklama kaçağı statüsündeki bir kişi, bedelli askerlik yapmak için belirli şartları yerine getirmek zorundadır. Yani, bedelli askerlik yapma hakkı, yoklama kaçağına düşen birinin tamamen kapalı değil.
Bu durumu şu şekilde özetleyebilirim: Yoklama kaçağı olan biri, bedelli askerlik için başvuruda bulunmak istiyorsa, önce askerlik şubesine gidip, durumunu düzeltmesi gerekiyor. Yani, öncelikle askerlik yükümlülüğünü yerine getirmek için kaydını güncellemek gerekiyor. Kaydı güncellenen kişi, o noktadan sonra bedelli askerlik başvurusu yapabilir.
İstatistiklere bakacak olursak, Türkiye’de genç nüfusun ciddi bir kısmı askerlikten kaçma yoluna gitmiş. 2022 itibarıyla, yoklama kaçağı sayısı 1 milyona yakın bir rakama ulaşmış. Bunu duyduğumda, çevremdeki birkaç arkadaşımın “askere gitmek istemiyorum” diye dertlerini anlattığı anlar geldi aklıma. Kimisi üniversiteye gitmek için ertelemişti, kimisi ise askerlikten çok korktuğu için çeşitli mazeretlerle gitmekten kaçınıyordu.
Bir “Yoklama Kaçağı” Hikâyesi
Geçenlerde, en yakın arkadaşımdan bir telefon aldım. Efe, hepimizin olduğu gibi, askerlik konusu yüzünden bunalımda bir arkadaştı. “Abi, ben yoklama kaçağı oldum!” dedi, sesi gergin. O an, geçen seneki kayıtlara göz attığımı hatırladım ve “Efe, sen bedelli yapabilirsin aslında” dedim. Hemen “Nasıl ya?” diye sordu.
Efe’nin durumuna baktığımda, önce korktuğunu ama sonradan kaydını güncelleme kararı aldığını öğrendim. Bu süreç, ona bedelli askerlik yapma hakkını kazandırdı. Geriye sadece askerliğini kısa sürede tamamlayıp, 30 bin TL civarındaki bedelli ücretini ödemek kaldı. Tabii, Efe’nin buna karar vermesi bir süreçti. Bedelli askerlik yapmayı kabul etmeden önce, bu işin maddi yükünü düşündü, askerlik süresini göz önünde bulundurup bir kez daha karar verdi.
Sonuç: Bedelli, Yoklama Kaçağı ve Bir Gelecek
Yoklama kaçağına düşen biri, bedelli askerlik yapabilir mi sorusu, resmi prosedürler açısından oldukça net: Evet, ama önce askerlik durumunu düzeltmesi gerekiyor. Gerçekten de, yıllardır bu konuda bir belirsizlik vardı ama 2021’de çıkan yasal düzenlemelerle, “yoklama kaçağı” olan bireylerin de bedelli askerlik başvurusu yapabilmesinin önü açıldı. Yani, aslında bir yandan sistem, belirli koşulları yerine getiren bu kişilere şans tanıyor. Bu, kişilerin hem devletle olan borçlarını yerine getirmesi, hem de yaşamlarına normal bir şekilde devam etmeleri açısından önemli bir adım.
Bir ekonomist olarak, bu düzenlemenin ülkedeki gençlerin askerlik ile ilgili davranışlarını nasıl değiştireceğini de merak ediyorum. Çünkü bedelli askerlik, sadece askerliğe gitmek için değil, aynı zamanda gençlerin maddi açıdan ne kadar zorlandığını gösteren bir gösterge de olabilir. Bu işin ödenmesi gereken bir bedeli var, evet. Ama her şeye rağmen, çoğu genç, Türkiye’deki askerlik düzenini kafasında hâlâ bir engel olarak görüyor.
Yoklama kaçağına düşenler için bir kapı açılmış olabilir, ama önemli olan, kendilerine neyin en doğru olduğuna karar vermeleri. Benim için önemli olan ise, her seçimde olduğu gibi, bu süreçte insanları dinlemek, onların hikayelerini anlamak. Çünkü askerlik, bir anlamda herkesin hayatına dokunan bir dönüm noktasıdır.