Çanakkale Savaşı’nda Hangi Irklar Vardı? Bir Tarihsel ve İnsanlık Perspektifi
Geçenlerde iş yerinde, Çanakkale Savaşı’yla ilgili bir belgesel izlerken, aklıma takılan bir soru oldu: “Çanakkale Savaşı’nda hangi ırklar vardı?” Hepimiz o büyük savaşı, şehitlerimizi, destanı duymuşuzdur. Ama bir yandan da, bu savaşın içine hangi milletlerin, hangi kültürlerin dahil olduğunu düşünmeden edemedim. Bugün, bu tarihi olayın arkasındaki ırksal çeşitliliği ve insanların bu büyük savaşa katılımını daha yakından incelemeye çalışacağım.
Çanakkale Savaşı’nın Küresel Boyutu
Çanakkale Savaşı, sadece Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında geçen bir çatışma değildi. Savaşın içine birçok farklı ırk ve millet dahil olmuştu. Hem savaşan askerler hem de onlara destek veren ülkeler açısından bu savaşa katılanların kökeni oldukça çeşitleniyordu. Savaşın bu yönü, insanlık tarihinin en önemli savaşlarından biri olmasını da sağladı. İtilaf Devletleri’nin askerleri sadece İngilizler ve Fransızlar değildi. Hem asker sayısı açısından hem de savaşın gidişatında pek çok ulus önemli roller üstlendi.
Bu savaşın en dikkat çeken yönlerinden biri, farklı ırkların bir arada bulunmasıydı. Mesela, İngilizler, Fransızlar, Anzaklar (Avustralya ve Yeni Zelanda’dan gelen askerler) derken, savaşın içine Hindistan’dan, Senegal’den, Karayipler’den gelen askerler de vardı. O dönemde Britanya İmparatorluğu’nun sömürgeleri, savaş için asker gönderme noktasında oldukça aktifti. Senegalli askerler, Hindistanlı Sikhler, Yeni Zelandalı Maoriler… Hepsi de farklı coğrafyalardan, farklı kültürlerden, farklı inançlardan geliyordu ama bir arada savaşıyorlardı.
Türk Askeri ve Osmanlı İmparatorluğu
Tabii, bir de savaşın en önemli taraflarından biri olan Osmanlı İmparatorluğu vardı. Çanakkale Savaşı, Türkiye Cumhuriyeti’nin temel taşlarının döşendiği bir alan olmasının yanı sıra, çok uluslu Osmanlı İmparatorluğu’ndan gelen farklı etnik kökenlere sahip askerleri de içeriyordu. Yani, sadece Türkler değil, Araplar, Kürtler, Çerkesler, Lazlar gibi pek çok farklı etnik kökenin insanı, Osmanlı adına savaştı. Osmanlı ordusunun çeşitliliği, farklı halkların ve kültürlerin bir arada var olduğu bir yapıyı gösteriyordu. Bu da Osmanlı’nın çok uluslu yapısının bir yansımasıydı. Bu birliktelik, savaşa katılanların birlikte savaştığı, birlikte hayatta kalmaya çalıştığı bir ortam yarattı.
Hatta, savaşın çeşitli safhalarında yerel halkın desteği de oldukça önemliydi. Mesela, Çanakkale Boğazı civarındaki köylerde yaşayan insanlar, Osmanlı ordusuna gıda ve tedarik desteği veriyorlardı. Bu destek, Türk askerinin moral bulmasına yardımcı olurken, aynı zamanda savaşa katılan diğer etnik grupların da bir arada mücadele etmesini sağlıyordu. Peki, bu çeşitliliğin bir anlamı var mı? Hangi kökeni taşıdığınızın bir önemi var mıydı? Bence yoktu. Çanakkale’de savaşan her asker, sadece vatanını savunmak için çarpışıyordu.
Çanakkale Savaşı’nda “Irklar” Arasındaki Bağ
Beni düşündüren bir başka şey de, bu savaşın insanlık ve kültürel bağlar açısından nasıl bir etkisi olduğuydu. Birçok farklı ırk ve millet, karşı cephede savaşıyor, birbirini öldürüyordu ama bir noktada bu insanlar arasında anlamlı bir bağ da oluşmuştu. Mesela, Anzak askerleri, Türk askerlerine karşı duyduğu saygıyı savaştan sonra sürekli dile getirmiştir. 1915’te birbirlerine karşı savaşan askerler, yıllar sonra bir araya gelip, birbirlerini anma törenleri düzenlemeye başlamışlardır. Bu bir savaşın doğurduğu olağanüstü bir insanlık hikayesi değil mi?
İtilaf Devletleri’nin içinde yer alan farklı milletlerden gelen askerlerin savaşın sonunda birbirleriyle kurduğu bağlar da oldukça önemli. Hindistanlı Sikh askerlerinin çoğu, savaştan sonra İngiliz yönetiminin baskılarından kaçmak için Osmanlı topraklarına sığınmışlardır. Bu, bir yandan savaşın ardından oluşan kültürel alışverişin bir örneğiydi. Yani, sadece askerlerin değil, bu askerlerin ailelerinin de savaştan sonra birbirine daha yakınlaşan ilişkileri olmuştur.
Günümüzde Çanakkale’nin Anlamı ve Etkileri
Bugün, Çanakkale Savaşı’nın sadece tarihsel boyutuna bakmak yetmiyor. Bu savaş, 100 yıl sonrasına bile etkisini gösteren bir anlam taşıyor. Hem Türkiye’de hem de dünyada, farklı etnik kökenlerden gelen insanların aynı amaç doğrultusunda bir arada çalıştığı, bir arada savaştığı bu savaş, insanlık adına çok önemli dersler veriyor. Bu, bize barışın ve kardeşliğin ne kadar değerli olduğunu anlatıyor.
Ben bazen, günlük hayatımda, mesela ofiste, farklı kökenlerden gelen insanlarla iletişim kurarken, Çanakkale’deki o çeşitliliği hatırlıyorum. Hangi ırka, hangi kültüre mensup olduğumuzun bir anlamı yok. Hepimiz aynı gökyüzünün altında yaşıyoruz, aynı dünyada varız. Çanakkale Savaşı’nda insanlar birbirini öldürürken bile, yıllar sonra bu bağların kurulabilmesi bana insanlığın iyiliği ve dayanışması konusunda umut veriyor.
Savaşlar ne kadar korkunç olsa da, bazen aynı topraklarda, aynı ülke için savaşan farklı ırklar arasındaki birliktelik, insanlığın geleceği için bir umut ışığı olabilir. Bu, insan olmanın ötesinde, bir arada var olmanın anlamıdır. Çanakkale, farklı kökenlerden gelen insanların bir arada hayatlarını sürdürebileceği bir dünya kurma umudunu taşır. Ve bence bu, bugünden yarına taşıyacağımız en değerli miras.