Kamu Yönetimi: Etik, Epistemolojik ve Ontolojik Bir İnceleme
Bir toplumda, her birey kendi yolunu seçer. Ancak toplumun kendisi, bireylerin yollarını kesiştiren, yönlendiren ve bazen de kısıtlayan bir sistem içinde şekillenir. Hangi kurallar geçerli olacak? Kimler bu kuralları koyacak ve nasıl uygulanacak? Bu sorular, hem bireyler hem de toplum için sürekli bir gerilim alanıdır. Kamu yönetimi, aslında bu sorulara cevap arayan bir arayışın ismidir. Ancak kamu yönetimini sadece yöneticilerin pratik işlerini ifade eden bir kavram olarak görmek, onu dar bir çerçevede anlamaya çalışmak olur. Gerçekte, bu kavram, çok daha derin felsefi bir sorgulamanın konusu olmalıdır.
Bir anekdotla başlayalım: Bir hükümet yetkilisi, halkın refahını en üst düzeye çıkarmak için bir karar verir. Ancak bu karar, toplumun bazı kesimlerini olumsuz etkiler. Bu durumda ne yapılmalıdır? Toplumun en büyük faydasını mı düşünmelidir, yoksa bireysel hakların korunması mı ön planda olmalıdır? Bu soruya verdiğiniz yanıt, kamu yönetimine dair etik, epistemolojik ve ontolojik bir duruşu da beraberinde getirecektir. Peki, gerçekten ne yapmalıyız? Kamu yönetimi nedir, nasıl tanımlanabilir ve hangi felsefi ilkeler üzerinden şekillenir?
Etik Perspektif: Kamu Yönetiminde Doğru ve Yanlış Arayışı
Etik, insanın “doğru”yu ve “yanlışı” ayırt etme yeteneğidir. Kamu yönetimi, doğrudan etik kararlarla iç içe geçmiş bir alandır. Çünkü her yönetim kararı, toplumu etkileyen sonuçlara yol açar ve bu sonuçlar, doğrudan bir etik değer taşıyabilir. Felsefi açıdan bakıldığında, kamu yönetimi; “toplumun en büyük yararını sağlama” ile “bireysel hak ve özgürlüklerin korunması” arasında sıkışan bir dengeyi sağlamak zorundadır.
Aristoteles’in Erdem Etiği (Virtue Ethics) teorisi, bu açıdan bize önemli bir rehber sunar. Aristoteles, erdemli bir kişinin, doğru kararı, duruma özgü olarak ve akıl yoluyla bulabileceğini savunur. Kamu yönetiminde de, yöneticiler, bireylerin refahını gözetmek için kararlar alırken, erdemli bir yaklaşım benimsemelidirler. Ancak bu erdem, her zaman sabit bir doğruyu ifade etmez. Duruma göre değişir. Bir başka deyişle, etik bir yönetici, bireysel hakları ve toplum yararını sürekli olarak dengelemeli, ancak bu denge her durumda aynı şekilde işlemeyebilir.
Öte yandan, utilitarizm (yararcılık), etik bir bakış açısı olarak kamu yönetiminde sıklıkla karşılaşılan bir yaklaşımdır. Jeremy Bentham ve John Stuart Mill gibi filozoflar, kamu yönetiminin, toplumun en büyük mutluluğunu sağlamayı hedeflemesi gerektiğini savunmuşlardır. Ancak bu bakış açısı, bazen bireysel hakların ihlali ile sonuçlanabilir ve bu durum, etik bir ikilem yaratır. Bugün bile, kamu yönetiminde bu tür etik ikilemler, toplumun refahı ile bireysel hakların korunması arasındaki dengeyi kurmaya çalışan bir sorunsal olarak varlığını sürdürmektedir.
Güncel Etik İkilemler: COVID-19 ve Toplum Yararı
COVID-19 pandemisi, kamu yönetimindeki etik ikilemlerin somut bir örneği olmuştur. Devletler, halk sağlığını korumak amacıyla kimi zaman bireysel özgürlükleri kısıtlamak zorunda kalmışlardır. Karantina önlemleri, maske takma zorunluluğu ve seyahat yasakları gibi uygulamalar, toplumun yararını gözetmek amacıyla alınan önlemlerken, aynı zamanda bireysel özgürlüklerin sınırlarını zorlamıştır. Bu noktada, utilitarist bir yaklaşım, toplumun genel sağlığını koruma amacını savunurken, kantiyen etik ise bireysel hakların korunmasına daha fazla vurgu yapmaktadır.
Epistemoloji Perspektifi: Kamu Yönetiminde Bilgi ve Hakikat Arayışı
Epistemoloji, bilgi felsefesidir ve kamu yönetiminde bilgi, karar alıcıların işlediği en temel materyaldir. Kamu yöneticileri, doğru bilgiye dayalı kararlar alarak toplumun ihtiyaçlarını karşılamaya çalışır. Ancak, bilgi her zaman doğru ve objektif olmayabilir. Epistemolojik kaygılar, özellikle bilgiye erişim, doğrulama ve dağıtım sorunlarıyla birlikte, kamu yönetiminin temelini oluşturur.
Michel Foucault, bilgi ve iktidar arasındaki ilişkiyi detaylı bir şekilde incelemiştir. Foucault’ya göre, toplumda hakim olan bilgi, aynı zamanda iktidarın da biçimidir. Kamu yönetimi, sadece bilgiyi üretmez, aynı zamanda bu bilgiyi yönlendirir ve şekillendirir. Bir yöneticinin aldığı kararlar, halkın gözünde “doğru bilgi”yi şekillendirebilir. Foucault’nun “bilgi güçtür” yaklaşımını düşündüğümüzde, kamu yönetiminin sahip olduğu bilgiye dair eleştirisel bir bakış açısı önemlidir. Hangi bilgilerin ön plana çıktığı ve hangi bilgilerin göz ardı edildiği, yönetim biçimlerinin şekillenişinde kritik bir rol oynar.
Bilgi Kuramı: Fake News ve Kamu Yönetimi
Bugün dijital çağda, sahte haberler ve bilgi manipülasyonu, kamu yönetiminin epistemolojik boyutunu daha da karmaşık hale getirmiştir. Toplum, doğru bilgiye ulaşmakta zorluk çekerken, kamu yönetimlerinin de bu bilgi akışını düzenleme sorumluluğu vardır. Bilgi kirliliği, kamu yöneticilerinin kararlarını ve toplumsal düzeni şekillendirmede önemli bir engel oluşturur. Bu, epistemolojik bir kriz yaratır ve doğruluğun, gücün ve bilgi akışının nasıl düzenlendiği sorusunu gündeme getirir.
Ontoloji Perspektifi: Kamu Yönetiminin Varoluşsal Temelleri
Ontoloji, varlık bilimi olarak bilinir ve kamu yönetiminin temelini oluşturan varlık anlayışını sorgular. Kamu yönetimi, bir toplumun varlık ve düzen anlayışına dayalı olarak şekillenir. Hangi toplum düzeni, hangi değerlerle şekillenecektir? Kamu yönetimi, yalnızca devletin işleyişini değil, aynı zamanda toplumun varlık anlayışını da yansıtır. Buradaki en önemli sorulardan biri şu olur: Toplumun düzenini kim belirler? Toplumun varlığı hangi değerler üzerinden şekillenir?
Hegel’in tinsel devlet anlayışına göre, devlet, bireyin özgürlüğünü gerçekleştirebileceği en yüksek düzeyde bir varlık biçimidir. Hegel’in ontolojisinde, devlet ve toplum birbiriyle iç içe geçmiştir ve her birey, toplumun bir parçası olarak var olur. Kamu yönetimi de, bu ontolojik anlayışa dayanarak, toplumun bütününü ve bireyleri birbirine bağlayan bir yapıyı ifade eder. Ancak, liberal felsefe, devletin bireysel özgürlükleri kısıtlamaması gerektiğini savunur ve burada devreye yine bir ontolojik farklılık girer.
Toplumsal Dönüşüm: Kamu Yönetimi ve İleri Dönüşüm Politikaları
Günümüzde, kamu yönetimi yalnızca varlıklarını sürdüren toplumsal yapıları yönetmekle kalmaz, aynı zamanda bu yapıları dönüştürme gücüne de sahiptir. Sosyal adalet, çevre politikaları ve eşitlik gibi kavramlar, kamu yönetiminin ontolojik çerçevesinde dönüşüm yaratma kapasitesine sahiptir.
Sonuç: Kamu Yönetimi Hangi Yolda İlerlemelidir?
Kamu yönetimi, yalnızca yöneticilerin kararlarıyla şekillenen bir alan değildir. Etik, epistemolojik ve ontolojik perspektifler, bu alandaki her kararı derinlemesine etkiler. Peki, kamu yönetimi sadece toplumsal düzeni sağlamakla mı yükümlüdür, yoksa aynı zamanda toplumsal yapıları dönüştürme sorumluluğu da taşır mı? Kamu yönetimi, toplumun varlığını belirleyen değerlerin ve bilgilerin üretildiği bir alan olarak, yalnızca yöneticilere değil, hepimize ait bir tartışma alanıdır.
Bu yazı, kamu yönetiminin ne olduğu sorusuna farklı felsefi açılardan yaklaşmayı amaçladı. Şimdi ise size şu soruyu bırakıyorum: Kamu yönetiminin etik ve epistemolojik sınırlarını nasıl tanımlıyorsunuz? Bu sınırlar, toplumsal iyiliği mi yoksa bireysel hakları mı korur?